Smeulbrand

Een smeulbrand is een langzaam verlopende verbranding waarbij oxidatie aan of in een vaste brandstof plaatsvindt zonder de kenmerkende gasvlam van een vlammende brand. De reactie kan lokaal gloeien, maar hoeft aan het oppervlak niet duidelijk zichtbaar te zijn. Smeulen komt voor in onder meer gestoffeerde materialen, houtachtige producten, organische isolatiematerialen en bepaalde bulkgoederen. De structuur van het materiaal en de aanvoer van zuurstof beïnvloeden of het proces zich kan onderhouden en uitbreiden.

Een lage warmteafgifte betekent bij smeulen niet automatisch een gering gevaar. Er kunnen gedurende lange tijd rook en koolmonoxide ontstaan. In een slecht geventileerde ruimte kunnen die producten zich ophopen terwijl de temperatuur buiten de directe brandhaard nog betrekkelijk laag blijft. Voor personen kan de rookblootstelling eerder maatgevend worden dan hitte. De opgelopen dosis hangt daarbij af van zowel de concentratie van schadelijke stoffen als de duur van de blootstelling.

Smeulen en pyrolyse zijn verschillende processen. Pyrolyse is ontleding door warmte; smeulen is een oxidatiereactie die zelf warmte kan leveren. In poreuze brandstoffen kunnen beide processen elkaar beïnvloeden. Warmte uit een smeulzone kan omringend materiaal ontleden, waarna brandbare gassen vrijkomen. Bij gunstige menging en voldoende ontstekingsenergie kan de brand overgaan in vlammende verbranding. Het tijdstip van zo'n overgang is afhankelijk van materiaal, geometrie en ventilatie en kan niet algemeen worden vastgelegd.

De detectiestrategie moet rekening houden met dit trage en soms verborgen begin. Een melder die vooral een hoge temperatuur of vlamstraling waarneemt, kan een smeulbrand laat signaleren. Rookdetectie kan eerder reageren, afhankelijk van rooktransport, meldertype en plaatsing. Een aspiratiedetectiesysteem kan bij bepaalde toepassingen worden ingezet om lage rookconcentraties te detecteren, maar vraagt een passend ontwerp van het aanzuignetwerk en beoordeling van achtergrondvervuiling.

In een brandveiligheidsanalyse verdient een smeulscenario afzonderlijke aandacht wanneer aanwezigen slapen, moeilijk kunnen vluchten of langdurig in aangrenzende ruimten verblijven. Een snel groeiende ontwerpbrand is dan niet noodzakelijk voor elk veiligheidsdoel de ongunstigste keuze. Ook beheersmaatregelen verschillen: een uitwendig afgekoeld oppervlak kan een dieper gelegen smeulhaard verhullen. Voor opslag en verwerking van smeulgevoelige materialen zijn beheersing van ontstekingsbronnen, toezicht op procescondities en passende controle na een incident relevant. De maatregelen worden gekozen op basis van het daadwerkelijke materiaal en de opstelling.