C-waarde sprinklerleiding
De C-waarde van een sprinklerleiding is de ruwheidscoëfficiënt die in de Hazen-Williamsformule wordt gebruikt om drukverlies door stroming in een met water gevulde leiding te berekenen. Een hogere C-waarde vertegenwoordigt in dit rekenmodel een hydraulisch gladder leidingoppervlak en dus minder wrijvingsverlies bij dezelfde leidingdiameter en volumestroom. De C-waarde heeft geen eenheid en mag niet worden verward met de K-factor van een sprinkler of met een leidingdiameter.
De Hazen-Williamsformule relateert drukverlies aan leidinglengte, inwendige diameter, volumestroom en C-waarde. Vooral de inwendige diameter heeft een grote invloed. Een kleine fout in aangenomen diameter, bijvoorbeeld doordat nominale en werkelijke binnendiameter worden verwisseld, kan daarom meer effect hebben dan een beperkte wijziging van de C-waarde. Fittingen en hoogteverschillen worden afzonderlijk of via equivalente lengten en statische druk in de hydraulische berekening verwerkt.
Het toepasselijke sprinklervoorschrift schrijft voor welke ontwerpwaarde voor een materiaal en toestand moet worden gebruikt. Nieuw kunststof of roestvast staal kan fysiek glad zijn, terwijl onbehandeld staal door corrosie en afzetting ruwer kan worden. Toch mag de ontwerper niet vrij een gunstige waarde kiezen op basis van een algemene materiaaleigenschap. De voorgeschreven C-waarde bevat vaak een normatieve en conservatieve benadering van veroudering en bedrijfsomstandigheden.
Inwendige corrosie, microbiologisch beïnvloede corrosie, kalkaanslag en sediment kunnen zowel de ruwheid verhogen als de vrije doorlaat verkleinen. Een hydraulische berekening uit de ontwerpfase blijft dan wiskundig correct voor haar invoer, maar beschrijft mogelijk niet meer de actuele installatie. Periodieke hoofdafvoer- of capaciteitsmetingen kunnen veranderingen signaleren, maar lokaliseren niet automatisch de oorzaak. Bij afwijkingen kan inwendig onderzoek of leidingmonsteronderzoek nodig zijn.
Bij een berekening met meerdere leidingmaterialen krijgt ieder traject de passende voorgeschreven waarde. Rekensoftware moet materiaalovergangen en werkelijke lengten correct verwerken. In de rapportage worden de gebruikte waarden zichtbaar vermeld, zodat een beoordelaar niet hoeft af te leiden welke standaardinstellingen de software ongemerkt heeft toegepast.
De formule is een empirisch model voor water bij gebruikelijke omstandigheden. Voor andere vloeistoffen, zeer afwijkende temperaturen of een gedetailleerde fysische analyse kan een andere methode, zoals Darcy-Weisbach, geschikter of voorgeschreven zijn. Binnen sprinklerontwerp wordt Hazen-Williams veel gebruikt omdat de betrokken normen hierop zijn ingericht. Meng nooit coëfficiënten of eenhedenstelsels uit verschillende formules.
Bij controle worden C-waarde, werkelijke binnendiameters, leidingmateriaal, fittingverliezen en meest ongunstige sproeivlak gezamenlijk beoordeeld. Een hogere C-waarde gebruiken om een te kleine leiding passend te rekenen is geen acceptabele optimalisatie wanneer het voorschrift die waarde niet toestaat. De C-waarde is dus een gestandaardiseerde rekenparameter die de invloed van inwendige leidingruwheid vertegenwoordigt, niet een vrij instelbare correctiefactor.